انجمن مبارزه با مواد مخدر چاراویماق ((یاشام))

مقدمه

شناخت کاستیها و عوامل انحطاط و سقوط جوامع بشری و پاسخ‏گویی به نیازها و مشکلات آنان، از جمله وظایفی است که بر عهده قشر تحصیل کرده و متفکر می‏باشد و بر اندیشمندان جامعه است که با توجه به سوابق و تجربیاتشان، راه حلهای اساسی و قابل اجراء را یافته و برای جامعه خویش بازگو نمایند و با موشکافی حقایق، راه را بر همگان سهل و آسان گردانند .

بی‏شک، اسلام دینی زنده و پویا است که نمی‏تواند در قبال مسائل مستحدثه و مشکلات روز از قبیل مواد مخدر و اعتیاد و دهها مسئله دیگر بدون رای و نظر باشد .

اینجاست که رسالت‏حوزه علمیه، به عنوان پرچمداری اصیل و توانا برای اسلام، مشخص گشته و این علماء و فضلاء حوزه هستند که باید سنگینی این رسالت را به دوش کشیده و پاسخگوی مسائل علمی جهان اسلام و مشکل گشای جوامع اسلامی باشد .

از دید اندیشمندان پنهان نیست که از میان انواع مبارزه، ریشه‏ای‏ترین تلاش در راه مقابله با پدیده‏های شومی همچون مواد مخدر که بتواند جامعه را در مسیر پیشگیری از این آفتها واکسینه کند، پرداختن به فعالیت فرهنگی در زمینه‏های گوناگون اعتقادی، فکری، هنری، تبلیغی و غیره است، و تلاش بی‏وقفه فرهنگی است که تضمین کننده بهره‏دهی فعالیت‏سایر بخشها می‏باشد .

نکته مهم در کیفیت تقابل فرهنگی با مشکل مواد مخدر، توجه به ویژگیهای فرهنگی هر جامعه بخصوص در بعد عقاید مذهبی (با توجه به نقش مهم و اساسی مذهب در زندگی انسانها) می‏باشد .

در جامعه‏ای که اکثر افراد آن مسلمان و معتقد به احکام نورانی اسلام هستند بر عهده دست‏اندرکاران مسائل فرهنگی، عالمان و اندیشمندان این جامعه است که با تبیین معارف، اخلاقیات و آرمانها و احکام این دین مبین که ضامن سعادت دنیا و آخرت بشریت است، جامعه و بخصوص جوانان را از ورطه مفاسدی چون مواد مخدر و اعتیاد به آن بازدارند و وظیفه و تکلیف شرعی و الهی هر فرد را در این‏باره مشخص نمایند، تا آحاد جامعه و ارگانهای مختلف با توجه به نظر شرع و قانون الهی به وظیفه خود مبادرت ورزند .

مواد مخدر مشکلی جهانی

توجه به برخی از مشکلات ناشی از مواد مخدر و استعمال آنها انگیزه ما را در مبارزه‏ای جدی بیشتر می‏کند .

امروزه در زمینه سیاست، بخشی از سیاستهای جهانی، تحت‏الشعاع اهداف و امیال گروههای مافیائی و سردمداران آنها قرار گرفته، و بسیاری از سیاستمداران بین المللی را در دام خویش گرفتار نموده است، بطوریکه هر یک به نوعی در امر اشاعه مواد مخدر سهیم می‏باشند .

در قلمرو مذهب و فرهنگ، مواد مخدر وسیله و ابزاری جهت جلوگیری از رشد مذهب خواهی و گرایش به دین و فرهنگ اصیل اسلامی، علی الخصوص در قشر جوان شده است، جوانانی که با آن فطرت پاک و خدادادشان، بهترین زمینه را جهت پذیرش مذهب و تربیت صحیح، داشته و دارند .

از دیدگاه اجتماعی، مواد مخدر بخشی از نیروهای فعال و پرتوان جامعه را مشغول خود نموده است، و به جای آنکه از توان خویش در سازندگی و فعال کردن چرخ اقتصادی کشورشان بهره گیرند، وقت گرانبهای خویش را صرف رفت و آمد به بیغوله‏ها و مراکز فساد می‏نمایند . علاوه بر آن، سلامت و بهداشت جامعه و افراد آن را در معرض خطر و نابودی قرار داده و زمینه بسیاری از انحرافات اجتماعی را فراهم آورده است .

در میدان اقتصادی، همه ساله مبالغ سرسام‏آوری از حقوق ملتها صرف مواد مخدر می‏گردد .

در محدوده خانواده، این ماده مرگبار، کانون گرم خانواده را در معرض خطر و از هم پاشیدگی قرار داده و منشا بسیاری از اختلافات خانوادگی، طلاقها و جدائیها، بی‏سرپرستی کودکان معصوم و . . . گردیده است .

علم و دانش را نیز با کمال تاسف مسخر خویش ساخته است‏به گونه‏ای که کارآمدترین و مجهزترین لابراتوارهای ساخت مواد مخدر، از تازه‏ترین دانشهای فنی و تکنیکهای پیشرفته روز، ساخته شده و راه اندازی گردیده است و گروهی از محققان و اندیشمندان که باید وقت ارزشمند خویش را در راه پیشبرد علم و دانش در دانشگاهها و مراکز آموزشی و تحقیقاتی بگذرانند، خویشتن را سرگرم تولید و تنوع بخشی به مواد مخدر و نحوه کاربرد آن گردانیده‏اند .

و هزاران هزار نابسامانی و ناهنجاری دیگر که مواد مخدر برای کشورها و ملتها به ارمغان آورده است .

براستی موضوعی با چنین ابعاد گسترده‏ای، شایستگی تحقیق و پژوهش توسط محققین و ارشاد و تبلیغ توسط مبلغین و گویندگان اسلامی ندارد؟

اکنون بر ماست که در برابر این معضل با هوشیاری بایستیم و نقشه‏های شوم دشمنان را نقش بر آب سازیم . جمهوری اسلامی ایران در رویارویی با این معضل با داشتن قاطع‏ترین قوانین مبارزه با مواد مخدر و یکی از درخشان‏ترین کارنامه‏های مبارزه در این راه، برای ادامه تلاش، به فعالیتهای تبلیغاتی برای آگاهی جامعه خصوصا نسل جوان نیاز دارد و بر همگان روشن است که حوزه‏های علمیه و فضلاء عزیز آن می‏توانند از طرق گوناگون در نجات جامعه از این بلیه خانمانسوز پیشگام باشند و با ارشاد و آگاهی دادن، خصوصا به نسل جوان، در منابر و مجالس وعظ و . . . جامعه اسلامی را به راه صواب رهنمون شوند .

تبیین وضعیت موجود اعتیاد به مواد مخدر

ریشه استفاده از مواد مخدر به استناد الواح گلی مکشوفه، به یازده هزار سال قبل; زمانی که سومریان شیره تریاک را می‏گرفتند، برمی‏گردد .

بر طبق آنچه که در تاریخ ثبت‏شده است، سومریان ضمن استفاده از تریاک به عنوان یک داروی مسکن، تدریجا به عنوان «مخدر» نیز آن را مورد استفاده قرار دادند .

دامنه این بحران و فاجعه وخیم در جهان امروز گریبانگیر بیش از 6/455 میلیون نفر جمعیت جهان می‏باشد .

متاسفانه این بلای خانمان سوز و بحران عظیم، نظام جمهوری اسلامی ایران را نیز در برداشته و می‏رود که به یک تهدید ملی تبدیل گردد .

آمار دقیقی از معتادان کشور، قبل از انقلاب در دست نیست و گزارشات ارائه شده آمار ضد و نقیضی را ارائه کرده‏اند . بر اساس گزارشی که توسط انجمن مبارزه با تریاک و الکل در سال 1322 منتشر شد، تعداد معتادان کشور 5/1 میلیون نفر (تقریبا 11% از جمعیت 14 میلیون نفری) بوده است . در گزارش دیگری، تعداد معتادان در سال 1346 بین 300 تا 400 هزار نفر ذکر شده است . گزارش ستاد مبارزه با مواد مخدر حکایت از وجود 2 میلیون نفر معتاد (از جمعیت 20 میلیونی) در سالهای قبل از انقلاب دارد .

در سال 1358 سازمانهای بین المللی اعلام کردند که ایران در بین کشورهای جهان بیشترین تعداد معتاد را نسبت‏به جمعیتش دارا می‏باشد .

آخرین آمار رسمی حاکی از وجود دو میلیون نفر معتاد در کشور است (000/200/1 نفر معتاد رسمی و 000/800 نفر که به صورت تفننی مصرف می‏کنند).

در طول سالهای 1359 تا 1376 از مجموع 000/300/1 نفری که در ارتباط با مواد مخدر توسط نیروهای انتظامی دستگیر شده‏اند 46% آنها معتاد بوده‏اند ⁽²⁾ .

طبق آخرین گزارشات اگر شیوه مبارزه با مواد مخدر و کشت آن در افغانستان به همین منوال پیش رود، تعداد معتادان به مواد مخدر کشور در سال 1400 به 20 میلیون نفر خواهد رسید ⁽³⁾ .

کشورهای عمده تولید کننده مواد مخدر در جهان

1 . افغانستان

این کشور حدود 20 سال است که دستخوش اغتشاش، بی‏نظمی، آشوب و جنگهای داخلی است و عمده‏ترین منبع در آمد گروههای افغان کشت‏خشخاش و تولید تریاک می‏باشد . تولید سالانه تریاک افغانها را نمی‏توان دقیقا برآورد کرد و حتی هیاتهای اعزامی از ارگانهای مربوط به سازمانهای بین المللی مقدار تولید را متفاوت گزارش می‏دهند .

در گزارشی از اینترپول، تریاک تولید شده در سال 1997 میلادی، 2800 تن ذکر شده و در گزارش وضعیت جهانی هروئین 96 - 95 همین سازمان، تولید سالانه تریاک در افغانستان بین 2500 تا 3200 تن اعلام گردیده که با توجه به کشفیات و میزان مصرف کشورهای مرتبط با تولید افغانستان، میزان تولید سالانه تریاک این کشور، حدود چهار هزار تا چهار هزار و پانصد تن تخمین زده می‏شود .

حکومت طالبان به علت کسب درآمد زیاد از کشت مواد مخدر، آن را ترویج کرد و در شرایط کنونی (دولت فعلی) مبارزه با مواد مخدر در افغانستان به ویژه پس از حضور نیروهای آمریکایی عملا به حال خود رها شده است . ⁽⁴⁾

نکته قابل بیان

گاهی بهای مواد مخدر از داخل افغانستان تا اروپا به بیش از 500 برابر افزایش می‏یابد .

در افغانستان علاوه بر تریاک، حشیش نیز تولید می‏گردد و در بعضی مناطق این کشور شاهدانه بصورت خودرو هم می‏روید .

2 . پاکستان

قسمتی از نوار مرزی این کشور از بدو استقلال پاکستان به صورت خود مختار اداره می‏شود و دولت این کشور می‏گوید، تسلطی بر این قسمت قبیله نشین ندارد و در این منطقه است که خشخاش کشت می‏شود و لابراتوارهای ثابت و سیار هروئین سازی، فعال می‏باشند .

3 . منطقه مثلث طلایی

کشورهای جمهوری لائوس، میانمار و تایلند نیز از دیگر مراکز تولید مواد مخدر می‏باشند .

موقعیت جمهوری اسلامی ایران

جمهوری اسلامی از طرف شرق، 1925 کیلومتر مرز مشترک با دو کشور تولید و صادر کننده مواد مخدر دارد، افغانها تا کنون هر قدر توانسته‏اند تریاک تولید کرده‏اند و به آنها توصیه شده بود اگر ممکن باشد در پشت‏بامهایشان نیز خشخاش بکارند و تریاک تولید نمایند . تولید تریاک آنها در سال 1381 به حدود سه هزار تن تخمین زده می‏شود و در تولید تریاک، افغانها گناهکارترین ملتها هستند .

در قسمت قبیله نشین پاکستان (که هم مرز با افغانستان و جمهوری اسلامی ایران است) علاوه بر کشت‏خشخاش و تولید تریاک، لابراتوارهای مجهز، تریاکهای افغانها را به اضافه تریاکهای خودشان به مرفین و هروئین تبدیل و قاچاق می‏کنند .

نزدیک‏ترین مسیر قاچاق مواد مخدر از کشورهای پاکستان و افغانستان به اروپا از طریق خاک جمهوری اسلامی ایران، به مقصد ترکیه و مسیر بالکان است، از اینرو اهمیت وضعیت استراتژیک کشور ما و سختی مرزبانی در طول 1925 کیلومتر مرز مشترک با دو کشور تولید و صادر کننده عمده مواد مخدر جهان برای همه کس قابل درک است .

در کشورهای مجاور شمالی ایران نیز بعد از فروپاشی شوروی کشت گیاهان منبع ماده مخدر و رویش بوته‏های شاهدانه بصورت خودرو رایج و معمول گشته است .

کشور ترکیه در غرب جمهوری اسلامی ایران مشهورترین کشور ترانزیت مواد مخدر تولید شده در افغانستان و پاکستان و ترانزیت مواد شیمیائی مانند انیدرید استیک از اروپا به کشورهای تولید کننده هروئین و تا حدودی قاچاق مواد مخدر مصنوعی به کشورهای عربی جنوب خلیج فارس است .

شهر استانبول یکی از مراکز مهم ملاقاتهای قاچاقچیان بین المللی است که علاوه بر راههای زمینی و جاده بالکان از بنادر و راههای هوایی این کشور نیز استفاده می‏کنند .

به نظر می‏رسد چون در کردستان عراق ثباتی وجود ندارد، قاچاقچیان از این مسیر نیز استفاده‏های لازم را می‏برند .

در جنوب ایران اگر چه خلیج فارس قرار دارد ولی کشورهای جنوب خلیج فارس خصوصا بندر دبی از اهداف قاچاقچیان محسوب می‏شود و از نظر جغرافیایی استفاده از راههای ایران برای آنان مقرون بصرفه است .

نتیجه:

محدوده کشور جمهوری اسلامی ایران محاط در بین کشورهای تولید، صادر، ترانزیت کننده و کشورهای هدف قاچاقچیان قرار گرفته است .

فعالیتهای چشمگیر و پرهزینه‏ای که دولت جمهوری اسلامی ایران برای انسداد فیزیکی مرزها متحمل شده و مرزبانانی مؤمن و متعهد نسبت‏به انقلاب اسلامی که در شرایط بسیار سخت‏به حفاظت از مرزها مشغولند ضروری می‏باشد ولی کافی نیست . همه می‏دانیم که مواد مخدر هم اکنون نیز به راحتی در دسترس مصرف کنندگان قرار می‏گیرد، زیرا وقتی قرار باشد از ترانزیت انواع مواد مخدر عبوری از خاک کشور جلوگیری شود، مسلما قسمت عمده‏ای از آن در داخل کشور سرریز شده و همین امر یعنی دسترسی آسان به مواد مخدر منجر به اعتیاد و شیوع و بروز آن در جامعه می‏گردد .

انواع مواد مخدر و زیانهای آن

مواد اعتیاد آور موادی هستند که مصرف آنها اعم از شیمیائی و صنعتی و طبیعی در فرد عارضه اعتیاد را بدنبال داشته باشد . اما از آنجا که سردسته این مواد را مواد مخدر تشکیل می‏دهد، تقریبا اصطلاح مواد اعتیاد آور با مواد مخدر مترادف گشته و مفهوم یکسانی را القاء می‏کند .

عبارت مواد مخدر اصطلاحی است که از سال 1338 ه . ش در قانونگذاری و سازمانهای مبارزه با این مواد در ایران مورد استفاده قرار گرفته است و به تمامی موادی گفته می‏شود که بر انسان اثر گذاشته و وابستگی جسمی و روانی به وجود می‏آورند . در واقع هر گونه عادت یا وابستگی جسمی و روانی عمیق ارگانیزم به دارو را اعتیاد گویند . از سوی دیگر هر فرد می‏بایست از سه مرحله زیر بگذرد تا در ورطه اعتیاد بیافتد .

الف: آشنائی با مواد;

ب: عادت به استعمال نامرتب ماده مخدر همراه با شک و تردید در اعتیاد;

ج: شروع واقعی اعتیاد که ناشی از وابستگی کامل به مواد است .

مواد مخدر بر حسب آثاری که روی فعالیتهای ذهنی و سلسله اعصاب می‏گذارند طبقه بندی می‏شوند . بدین ترتیب معمولا تمام مواد مخدر در چهار طبقه کلی:

1 . مواد سستی زا یا مواد کند کننده سیستم اعصاب مرکزی (مانند تریاک)

2 . مواد توان افزا یا مواد ایجاد کننده هیجان و انرژی (مانند کوکائین)

3 . مواد توهم زا یا تحریک کننده سیستم اعصاب مرکزی (مانند ال . اس . دی)

4 . مواد شیمیایی فرار (مانند بنزین)

قرار می‏گیرند و به دو صورت طبیعی و صنعتی بدست می‏آیند .

مواد مخدری که امروزه رایج و مشهود هستند عبارتند از:

تریاک، مرفین، کدئین، پاپاورین، نارکورتین، بتائین، هیادرومرفین، نارسئین، مپردین، متادون، هروئین، کوکائین، آمفتامین، آتروپابلادونا، اس . تی . پی، ال . اس . دی، پسیلوسین، پیوت، سکانین، بنگ (حشیش - ماری جوانا - چرس)، سترکنین، فان یکلدین (پی . سی . پی)، فنفلورامین، فنیترمین، فینمیترازین، تات، کاپی و کافئین .

حال به معرفی پرمصرف‏ترین مواد مخدر شناخته شده در ایران و جهان می‏پردازیم و سپس زیانهای آنها برای جسم و روح را بررسی می‏کنیم .

تریاک

ماده‏ای است که از گیاه خشخاش (کوکنار) که در مناطق معتدل می‏روید، و دارای گلهائی به رنگ قرمز تیره است، بدست می‏آید . این ماده را از گرز خشخاش که ابتدا به صورت شیره‏ای سفید رنگ است و در مجاورت هوا تغییر رنگ می‏دهد و کم کم قهوه‏ای و سفت می‏شود، با مالش دادن و یا حرارت بدست می‏آورند و مصرف آن از طریق دود کردن و یا خوردن انجام می‏شود .

زیانها

از کار افتادگی و اختلال در دستگاه اعصاب مرکزی، تاثیر سوء بر سلولهای بدن، کند ذهنی و کودنی، سرگیجه، کندی تنفس و تنگی نفس (که در اثر از کار افتادگی مرکز تنفسی مغز بوجود می‏آید)، بیماریهای گوناگون دستگاه تنفس مانند: برونشیت، آمفیزم و آمادگی برای دچار شدن به سل ششی و . . .

بیماریهای ریوی، قلبی، گوارشی، گردش خون و اختلالات روانی از دیگر عوارض مصرف تریاک بر انسان است . معتادان به تریاک طاقت تحمل امراض سخت و تبهای دراز مدت را ندارند . ضعف عمل تمرکز در کانون بیضی چشم و نزدیک بین شدن آن، از عوارض مصرف تریاک بر روی چشم است . بر اثر مصرف تریاک، کبد که یکی از عضوهای مهم بدن است و یکی از وظایفش، ترشح صفرا و کمک به عمل گوارش است از کار می‏افتد . از نظر آثار روانی نیز، هر چه مدت اعتیاد بیشتر شود، عواطف و احساسات کمتر می‏شود، هوش و حافظه رو به کاستی می‏رود و صفتهای پسندیده از انسان گرفته می‏شود .

حشیش ⁽⁵⁾

حشیش - به عنوان عمده‏ترین ماده مخدر مصرفی در دنیا ⁽⁶⁾ - ماده‏ای است قهوه‏ای رنگ که از گل و ساقه گیاهی به نام «شاهدانه هندی‏» یا «کانابیس‏» در مناطق گرمسیر و حاره بدست می‏آید . این گیاه دارای بوته‏های بزرگ است که‏گاه تا دو متر می‏رسد، دانه‏های فندقی شکل دارد و از برگهای آن ماده سمی حشیش گرفته می‏شود . حشیش به صورت مخلوط با آب که به آن بنگ آب گویند، یا مثل توتون در سر قلیان یا چپق یا پیپ و یا قرار دادن در داخل سیگار و یا به شکل جویدن و در دهان گذاشتن، مورد استفاده قرار می‏گیرد .

زیانها

ضررهای زیادی به واسطه استفاده حشیش بر شخص معتاد وارد می‏شود که به برخی از آنها اشاره می‏شود .

بیهوشیهای مکرر در اثر اختلال کارکردهای مغز، ناتوانی در تمرکز فکری، آسیب دیدگی مجموعه اعصاب مرکزی، اختلال حواس و شعور و آگاهی، تسلط افکار جنون‏آمیز و دیوانگی بر فرد معتاد، از کار افتادن و یا خشک شدن قوه نامیه مغز، پیری زودرس در فعالیتهای مغزی، کند ذهنی و کودنی، ضعف و اختلال در قوه حافظه و دچار فراموشی شدن، از آثار سوئی است که به واسطه مصرف حشیش دامنگیر شخص معتاد می‏شود .

ضعیف شدن نیروی درک و شناخت اشیاء، ابعاد و جهات، و خلط بین آنها، اختلال در ادراک، ناتوانی در برابر درک خطرها، تشنجات عصبی، بیهوشی، غش کردن و از کار افتادن سلولهای مغزی، آسیب دیدگی رگها در بدن و سفت‏شدن آنها نیز از دیگر اثرات سوء حشیش است . تاثیر سوء مصرف حشیش بر دیگر دستگاههای بدن مانند: دستگاه گوارش و جهاز هاضمه، دستگاه گردش خون و قلب، مجاری تنفسی، حواس پنجگانه و آثار سوء آن بر تولید نسل و قوای جنسی، از مهمترین ضررهای مصرف حشیش می‏باشد .

هروئین

پودری است تقریبا سفید رنگ و کریستال مانند که با عمل تقطیر، به طور مستقیم از مرفین، استخراج می‏شود .

هروئین به روشهای گوناگون، مورد استفاده قرار می‏گیرد، همچون استنشاق از راه مجاری تنفسی، خوردن، تزریق زیر پوست و تزریق داخل سیاهرگ که اثر استعمال آن از سایر موارد، بیشتر است .

زیانها

بیشترین اثرات مخرب مصرف‏هروئین بر مغز و اعصاب است که عمدتا موجب آشفتگی اعصاب و سلولهای عصبی، کاهش قوه تفکر، اختلال در سلسله اعصاب و مغز، از دست دادن ادراک، تحریک مراکز عصبی و دچار شدن به اختلال کارکردی می‏شود، از نظر روحی و روانی نیز موجب افسردگی، ترس و نگرانی، احساس وابستگی شدید، گوشه‏گیری، انزواطلبی و تغییر در رفتار، سوءظن، از دست دادن ارزشهای اخلاقی، احساس خجالت و حقارت و کمبود بیش از حد، بداخلاقی، عدم اعتماد به نفس و گریز از واقعیتها می‏شود . علاوه بر این مصرف هروئین دهها اثر سوء و نامطلوب روانی و روحی دیگر نیز به همراه می‏آورد .

مصرف هروئین بر مجاری تنفسی نیز اثر گذاشته و کاهش میزان تنفس، نفسهای کند و غیر عمیق، تنگی نفس، مرض سل و آسیب دیدگی ریه را به همراه دارد . زیانهای آن بر دستگاه گردش خون و قلب علاوه بر اختلالات مربوط به آن دستگاه، عوارضی از قبیل بیماری قند خون، فشار خون و عفونت و سفت‏شدن کبد می‏باشد . اثرات هروئین بر دستگاه گوارش همراه با اختلالات شدید و خطرناک در دستگاه گوارش عبارتند از: ایجاد یبوست‏شدید، گرفتگی روده‏ها و ضعف حرکت در روده‏ها، انقباضات شدید معده و روده، از بین بردن آنزیمهای هضم غذا در معده، کم اشتهایی و اختلال در تغذیه و تهوع که همواره در بین معتادان به این ماده مخدر مشاهده می‏شود .

مرفین:

مرفین ماده اصلی گرفته شده از تریاک است که هم از تریاک و هم از ساقه خشخاش بدست می‏آید و به صورت پودر کریستالی به رنگ قهوه‏ای روشن یا سفید است که به صورت خوردن، کشیدن و تزریق استفاده می‏شود .

زیانها:

مرفین به فاصله 15 تا 30 دقیقه، اثرات تخدیری خود را بر سیستم عصبی به‏جا می‏گذارد و دستگاه عصبی را با تظاهراتی چون آرام بخشی، خواب آلودگی، تسکین درد و . . . متوقف می‏سازد . این ماده مخدر تاثیرات سوئی بر دستگاه تنفسی و مجاری آن، دستگاه گوارشی، دستگاه گردش خون، کلیه‏ها و مثانه و مجاری ادراری، پوست و سیستم روحی و روانی فرد معتاد دارد .

آثار مرفین بر دستگاه تنفسی:

مصرف نیم تا یک گرم آن اثر سمی در بدن دارد و جهاز تنفس انسان را دچار سکته می‏سازد .

آثار مرفین بر دستگاه گوارشی:

کاهش بزاق دهان و شیره معده، اختلال در هضم غذا و فعالیت روده‏ها، ایجاد یبوست، ورم معده، کم شدن حرکات معده، انقباض عضلات روده‏ها و ایجاد یک سلسله تغییر و تحولها در دستگاه گوارشی که نتیجه آنها یبوست و سوء هضم است .

آثار مرفین بر کلیه و مثانه و مجاری ادراری:

تکرر ادرار و اشکال در دفع ادرار توام با درد، کم شدن و یا از بین رفتن قوه جنسی و منقطع شدن عادت ماهانه در زنان .

آثار روحی و روانی مرفین:

اضطراب و ترس، بی‏علاقگی به زندگی، ناراحتی در خواب، بیدار خوابی، ناتوانی در تمرکز فکر، خیره شدن به یک نقطه، کاهش تیزبینی، از دست دادن توانائی کلامی مناسب و کار صحیح، عدم توجه به خانواده و نادیده گرفتن آنها، ضعف و بی‏حالی، کسالت و اهمال کاری، روی آوردن به دروغ و حیله و . . . ، گوشه‏گیری و انزواطلبی، عفونت و تنبل شدن کبد، عرق کردن بسیار زیاد، طولانی شدن مدت آبستنی در زنان، ابتلاء به مرض ایدز در اثر استفاده از سرنگ آلوده و جان سپردن در اثر مسمومیت و سکته از آثار زیان بار مرفین است .

کوکائین:

کوکائین پودر سفید رنگ شفافی است که از برگهای درخت «کوکا» گرفته می‏شود . این درخت در اطراف کوههای آندار آمریکای جنوبی به طور طبیعی می‏روید ولی محل اصلی آن کشور پرو است . این ماده مستقیما از برگهای کوکا استخراج می‏شود و پس از ترکیب شدن با جوهر نمک (اسید هیدروکلریک) محلولی بی‏بو، سفید و نرم بدست می‏آید . این ماده که معمولا شبیه برف به نظر می‏رسد از راه استنشاق در بینی یا تزریق در رگ مورد استفاده قرار می‏گیرد .

زیانها:

ایجاد ضعف و اختلالات گوناگون در قوای عقلانی و ادراکی، ناتوانی در کارهای فکری، دچار اوهام و تخیلات شدن، تصویر اشیاء غیر واقعی، عدم کارکرد صحیح حافظه، ایجاد سوء تغذیه و بی‏اشتهایی، افسردگی، اضطراب و ناآرامی، منزوی شدن، اختلال در خواب، ضعف مغز و تحلیل رفتن قوای جسمی و عقلی در ظرف 5 تا 10 سال، سردرد و دردهای شدید دیگر، انواع مسمومیتها و غیره .

مصرف کوکائین مانند مواد مخدر دیگر، زیانهایی را بر قلب و دستگاه گردش خون، دستگاه گوارش، دستگاه تنفس، سیستم مغز و اعصاب و ساختار روانی معتادان به جای می‏گذارد .

به طور کلی استعمال مواد مخدر در تمام گونه‏های آن اثرات مشابهی بر فرد دارند و حالاتی که متعاقب آن به شخص دست می‏دهد معمولا احساس خوشحالی و رضایت، رؤیاهای شیرین، نقصان حرکات ارادی، خواب آلودگی، احساسات مبهم نسبت‏به موقعیتهای مکانی و زمانی، کاهش میل جنسی، تسکین درد و . . . می‏باشد .

مواد مخدر و اعتیاد به آن از دیدگاه اسلام

غالب مواد مخدر همچون حشیش، هروئین، مرفین و . . . در دوره‏های اخیر پدید آمده‏اند و چون در زمان پیامبر گرامی اسلام‏صلی الله علیه وآله و ائمه طاهرین‏علیهم السلام موجود نبوده‏اند، توقع نمی‏رود که از آنها به طور خاص درباره این مواد سخنی به میان آمده باشد، گر چه در میان اخبار و روایات رسیده از طریق شیعه و اهل سنت، روایاتی به چشم می‏خورد که در آنها از برخی مواد مخدر یاد شده است .

البته در میان آیات و روایات وارد شده از طریق راویان شیعه، اخباری وجود دارد که در آنها حکم روی عنوان کلی مثل مسکر، مضر و . . . رفته است و قابل تطبیق بر انواع مواد مخدر می‏باشد که به مواردی از آنها اشاره می‏شود .

آیات:

1 . قرآن کریم می‏فرماید:

«وانفقوا فی سبیل الله ولا تلقوا بایدیکم الی التهلکة واحسنوا ان الله یحب المحسنین‏» ⁽⁷⁾ ; «در راه خدا انفاق کنید و با دست‏خود، خود را به هلاکت نیندازید و نیکی کنید که خداوند نیکوکاران را دوست دارد .»

آیه کریمه فوق متضمن دو امر و یک نهی می‏باشد و فقره میانی آن، یعنی:

«ولا تلقوا بایدیکم الی التهلکة‏» از جمله ادله‏ای است که گروهی از فقیهان شیعه و سنی برای استنباط حکم اضرار به نفس بدان تمسک جسته و استدلال کرده‏اند . با توجه به مضرات استفاده از مواد مخدر، می‏توان از این آیه بر حرمت آن استدلال کرد .

2 . در اینکه اعتیاد به مواد مخدر یکی از مصادیق بارز اسراف وتبذیر است ابهامی وجود ندارد . طی یک تحقیق، خسارتهای اقتصادی مواد مخدر در سال 1376 در ایران حدود 700 میلیارد تومان بوده است ⁽⁸⁾ .

در آئین مقدس اسلام و احکام نورانی آن احکام ویژه‏ای در مورد اسراف و تبذیر صادر گردیده و آیات زیادی در این خصوص مورد استناد فقهاء و عالمان قرار گرفته است; قرآن کریم می‏فرماید:

«ان المسرفین هم اصحاب النار» ⁽⁹⁾ ; «بدرستیکه اسراف‏کاران اهل آتشند .»

«ان الله لا یهدی من هو مسرف کذاب‏» ⁽¹⁰⁾ ; «خداوند، اسراف کار دروغگو را هدایت نمی‏کند .»

«کلوا واشربوا ولا تسرفوا انه لا یحب المسرفین‏» ; ⁽¹¹⁾ «بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید که خداوند اسراف‏کاران را دوست ندارد .»

«ان المبذرین کانوا اخوان الشیاطین‏» ; ⁽¹²⁾ «تبذیر کنندگان برادران شیاطین بودند .»

با عنایت‏به آیات فوق، استفاده از مواد مخدر از باب اسراف و تبذیر ممنوع است .

روایات:

1 . پیامبر اکرم‏صلی الله علیه وآله فرمودند: «لا ضرر ولا ضرار فی الاسلام‏» .

اولین حدیثی که ممکن است‏به آن استدلال و استناد و از مفادش برای کشف حکم اضرار به نفس استفاده شود، حدیث‏شریف نبوی «لاضرر» است .

این روایت که از قدیم مورد توجه ویژه فقها و عالمان اسلامی بوده و بحثهای گسترده‏ای در اطرافش صورت گرفته، تا آنجا در فقه مورد توجه است که به عنوان (قاعده لاضرر) از آن یاد شده است .

2 . پیامبر اکرم‏صلی الله علیه وآله فرمودند: «سیاتی زمان علی امتی یاکلون شیئا اسمه البنج انا بری‏ء منهم وهم بریئون منی ⁽¹³⁾ ; زمانی بر امت من خواهد آمد که از چیزی به نام بنگ استفاده می‏کنند . من از آنان بیزارم و آنان نیز از من بیزارند .»

3 . پیامبر اسلام‏صلی الله علیه وآله فرمودند: «سلموا علی الیهود والنصاری ولا تسلموا علی آکل البنج ⁽¹⁴⁾ ; بر یهود و نصارا سلام کنید ولی بر کسی که از بنگ استفاده می‏کند سلام نکنید .»

4 . قال رسول الله‏صلی الله علیه وآله: «من احتقر البنج فقد کفر ⁽¹⁵⁾ ; هر کس بنگ را کوچک شمارد، کافر شده است .»

نقش روحانیت در مبارزه با مواد مخدر

بر همه روشن است که قانون اساسی و سایر قوانین و مقررات نظام مقدس جمهوری اسلامی از قرآن کریم و احکام دین حنیف اسلام نشات گرفته و امروزه همه امور اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و . . . در کشور ایران، رنگ و بوی مذهبی دارد و مراجع تقلید عظیم الشان، علمای اعلام، ائمه جماعات، خطبا، وعاظ و مدرسین حوزه‏های علمیه نقش بسیار مؤثری در ارشاد و آگاهی دادن به مردم دارند . امروزه عمق فاجعه و اهمیت‏بلای خانمانسوز مواد مخدر و اعتیاد می‏طلبد که همانطور که رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی‏رحمه الله مشکل مواد مخدر را به عنوان یک معضل اجتماعی تشخیص دادند و قانون گذاری در جهت‏حل این معضل را به مجمع تشخیص مصلحت نظام اسلامی ارجاع نمودند، تمام روحانیون به این مشکل فاجعه‏آمیز جامعه توجه خاص مبذول دارند و هر اقدامی که می‏توانند برای حل آن انجام دهند .

اگر از بعد نهی از منکر، مواد مخدر را تحت‏بررسی قرار دهیم، امروزه هر نوع دخالت در امر تولید، توزیع، مصرف و . . . مواد مخدر به منظور اعتیاد عمل منکر است و بر همه خصوصا طبقه روحانی که دارای نفوذ کلام هستند و سخنرانی در مجالس، اجتماعات مذهبی، سیاسی و رسانه‏های گروهی را در اختیار دارند واجب است که مردم را نهی از منکر نموده و از مواد مخدر با ذکر دلایل و نقل فتوای مراجع بزرگوار برحذر دارند .

آیات عظام و مراجع بزرگوار تقلید به حرمت استفاده از مواد مخدر فتوا داده‏اند، اما برای حل معضلی با این ابعاد گسترده که امروزه هیچ مشکل اجتماعی را به وخامت آن نمی‏توان یافت، فعالیت‏شدیدتری لازم است .

اگر عزیزان روحانی و غیرروحانی به این مشکل حاد اجتماعی توجهی خاص مبذول ندارند، به نظر می‏رسد به زودی روزی خواهد رسید که جز ندامت و اظهار تاسف عذر موجهی نداشته باشیم تا نسبت‏به عملکردمان در این برهه از تاریخ حکومت جمهوری اسلامی ایران درباره آثار سوء و فراگیر مواد مخدر، ابراز داریم .

البته لازم به ذکر است، فعالیتهای فرهنگی و مذهبی پیشوایان دینی از مقامات مسئول رفع تکلیف نمی‏کند و ماموران مبارزه با مواد مخدر باید فعالیتهای بازدارنده را تشدید نمایند .

در شرایط فعلی با توجه به عمق فاجعه مواد مخدر بر همگان، علی‏الخصوص روحانیون عزیز و دلسوز است، که مشکل مواد مخدر را با یک بسیج فرهنگی، مذهبی و عمومی مستمر که مرکز هدایت و رهبری آن در حوزه علمیه قم باشد با کمک ستاد مبارزه با مواد مخدر آغاز کنند و مادام که مشکل مواد مخدر ادامه دارد این بسیج عمومی نیز فعال باشد و هر روز نسبت‏به قبل بر تشدید فعالیتها افزوده شود .

اگر چنین نشود، دیری نمی‏گذرد که این سرطان اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، تمام بدنه کشور و جامعه را فراگرفته و حتی استقلال ما را تهدید و ارکان کشور را متزلزل خواهد کرد به نحوی که اگر بی‏توجهی ادامه یابد بزودی بلای خانمانسوز مواد مخدر را در حدی از ویرانگری می‏یابیم که قابل جبران، کنترل و مهار کردن نخواهد بود .

نظر علماء و فقهاء در خصوص حرام بودن مصرف مواد مخدر

در کلمات و عبارات علما (تا آنجا که ما به آن رسیده‏ایم) شیخ مفید (متوفی 413 ه . ق) نخستین کسی است که از بنگ و سکرآور بودن آن سخن گفته ⁽¹⁶⁾ و بعد از او هم علمای دیگر مطالبی درباره مواد سکرآور و مخدر در کلمات خود دارند .

شیخ بهائی (متوفی 1031 ه . ق) می‏نویسد: «خوردن بنگ حرام است .» ⁽¹⁷⁾ واز مرحوم آیة الله سید حسین طباطبائی بروجردی (متوفی 1380 ه . ق) استفتاء شده است که:

«استعمال مخدرات از قبیل تریاک، شیره، مرفین و غیره اعم از خوردن و کشیدن در غیر موارد تجویز پزشکی با توجه به اینکه استعمال آنها به اتفاق اطباء برای بدن مضر است چه صورت دارد؟»

ایشان در جواب مرقوم فرموده‏اند: «همیشه نوشته‏ام، مقتضی است مسلمین بلکه تمام عقلاء از این سموم مهلکه خود را نجات دهند .»

در استفتائاتی که از حضرت آیة الله العظمی امام خمینی‏رحمه الله منتشر شده کرارا عدم جواز خرید، فروش و اعتیاد به مواد مخدر تصریح شده است .

از حضرات آیات عظام دیگر نیز استفتائاتی شده و فتاوای آنان دال بر حرام بودن خرید، فروش و اعتیاد به مواد مخدر است . به عنوان نمونه یک استفتاء را مطرح کرده و پاسخ برخی از مراجع تقلید را نقل می‏کنیم .

سؤال:

استعمال مواد مخدر از قبیل بنگ، حشیش، تریاک، هروئین، مرفین، ماری‏جوانا و . . . به صورتهای گوناگون (خوردن، آشامیدن، دود کردن، تزریق، شیاف) چه حکمی دارد؟

- آیة الله العظمی خامنه‏ای مد ظله العالی: «هر نوع استعمال هرگونه مواد مخدر و استفاده از آن به ملاحظه مضرات معتنی‏بهای فردی و اجتماعی که بر آن مترتب است‏شرعا حرام است مگر در موارد استثنائی .»

- آیة الله العظمی اراکی‏رحمه الله: «استعمال به نحو مذکور اضرار به نفس است و حرام می‏باشد .»

- آیة الله العظمی میرزا هاشم آملی‏رحمه الله: «اعتیاد به مواد مخدر حرام است و بر مسلمانان واجب است که از این مواد خانمانسوز دوری نمایند .»

- آیة الله العظمی تبریزی مد ظله العالی: «اعتیاد به مواد مخدر مزبوره که نوعا آفت اجتماعی دارند جایز نیست .»

- آیة الله العظمی فاضل لنکرانی مد ظله العالی: «جایز نیست .»

- آیة الله العظمی مکارم شیرازی مد ظله العالی: «به هر صورت حرام است .»

آیة الله العظمی بهجت مد ظله العالی: «مصرف هروئین و نظیر آن حرام است و آنچه در ارتباط با آن است‏حکم خود را دارد و خرید و فروش آن هم جایز نیست و اعتیاد به تریاک جایز نیست و مقدمات آن هم جایز نیست و احتراز لازم است .»

توصیه‏های برخی از مراجع عظام تقلید

امام خمینی‏رحمه الله:

«این هم (مواد مخدر) یک توطئه است که قدرتهای بزرگ به این وسیله به ما ضربه می‏زنند .»

مقام معظم رهبری مد ظله العالی:

«غرق کردن نسل جوان در فسادهای گوناگون و اعتیاد به مواد مخدر و سکرآور یک سیاست پیاده شده استعمار و استکبار است .»

آیة الله العظمی فاضل لنکرانی:

«من اتفاقا شخصا خودم نسبت‏به این مسئله مواد مخدر یک حساسیتی دارم، برای اینکه ملاحظه می‏کنم افرادی که گرفتار این مسئله هستند، حالا بر طبق آنچه من تشخیص دادم، اینها یا به طور کلی از انسانیت منحرف شدند و دیگر نمی‏شود کلمه انسان را بر ایشان اطلاق کرد و یا حداقل تا حدی از انسانیت منحرف شده‏اند . انسان نمی‏تواند با مواد مخدر ارتباط داشته باشد، برای اینکه این مستلزم خروج از انسانیت است‏یا به نحو مطلق یا فی الجمله و عملا هم ما این معنا را می‏بینیم .

باید سازمان تبلیغات ما یکی از مسائلی را که به مبلغین تاکید می‏کند مسئله مواد مخدر و مبارزه با آن باشد، اینها صحبت کنند در مجالسی که متناسب است و ضررهای دنیوی و اخروی استفاده از مواد مخدر را بیان کنند، اکتفا نکنید به مسئله رادیو و تلویزیون . . . .»

آیة الله العظمی بهجت:

«شکی نیست که مصرف مواد مخدر حرام است، ضرر مرض‏آور است، نمی‏شود بگوئیم که حرام نیست، تریاک کشی هم همینطور است . . . چه ضرری! که هم در مال و هم در بدن و در همه چیز است . این را همه می‏دانند که اضرار حرام است، شما می‏توانید از همه علماء که واسط بین ما و اعلاء علیین هستند سؤال کنید . این اشتباه محض است که بعضی فکر می‏کنند اینها (مصرف مواد مخدر) لذایذ است .»

آیة الله العظمی مکارم شیرازی:

«به عقیده بنده مهمترین راه مبارزه با مواد مخدر مبارزه فرهنگی است; یعنی اگر ابعاد و آثارش را از طریق مختلف نشان بدهند و جامعه آگاهی پیدا کند بسیاری از مواد مخدر فاصله می‏گیرند .

اگر از طرق مختلف آموزش داده شود و سطح فرهنگ مخصوصا نسل جوان بالا برود درباره مواد مخدر و بدانند بلائی است که وقتی انسان گرفتارش بشود نجات از آن بسیار مشکل است، من معتقدم که تا حد بسیار زیادی ما جلو این کار را می‏توانیم بگیریم و موفق خواهیم شد .»

آیة الله العظمی وحید خراسانی:

«باید با این جوان (معتاد) مثل پدری با فرزند مریض معامله کنیم، به لطف، به عنایت، به نصیحت، ممکن نیست عوض نشود و از آن چیزها (مواد مخدر) منعش کنیم و نگذاریم به او برسد، وسایل علاجش را فراهم کنیم . اگر چنانچه این راهها طی شود، سال دیگر تعداد معتادان کمتر می‏شود، منتهی همه باید دست‏به دست هم بدهیم، این یک کاری است که تنها از دست‏یک گروه برنمی‏آید . مثل آتشی است که به یک شهر افتاده، آن وقت‏یک عده برای خاموش کردن آتش کافی نیستند، همه باید کمک کنند . . . .

شما هر کدام از اینها را اگر از درد نجات بدهید یک نفس را احیاء کردید و وقتی یک نفس احیاء گردید، ارزشی برای شما دارد که تمام عالم با آن قابل قیاس نیست .»

آیة الله العظمی نوری همدانی:

«از آنجا که مضرات مواد مخدر این بلای خانمانسوز از همه جهت روشن و واضح است، لذا حمل و نقل، خرید و فروش و تولید و توزیع آن به هر شکل که باشد مانند مصرف نمودن آن حرام است و ترک اعتیاد نیز لازم است و باید مبلغین محترم و کلیه کسانی که با توفیق خداوند در راه ارشاد و هدایت جامعه گام برمی‏دارند مردم جامعه را از مضرات این بلای بزرگ آگاه نمایند .»

پی‏نوشت‏ها:

1) اقتباس از جزوه فاجعه مواد مخدر و رسالت مبلغان، ستاد مبارزه با مواد مخدر .

2) وضعیت موجود اعتیاد به مواد مخدر، بروشور توزیع شده در مراسم روز جهانی مبارزه با مواد مخدر سال 1377 .

3) مصاحبه دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر، دکتر هاشمی، روزنامه حیات‏نو، 24/6/81 .

4) همان گزارش .

5) به آن بنگ، ماری جوانا، چرس، معجون، کیف، تاکروری، شایا، شارانگ، قانجا و . . . نیز گفته می‏شود که به تناسب لغات و فرهنگهای مختلف به این نامها شهرت دارد .

6) به گزارش جهانی کنترل مواد مخدر سازمان ملل، 2/141 میلیون نفر از جمعیت جهان حشیش مصرف می‏کنند .

7) بقره/195 .

8) اداره کل مطالعات و پروژه‏های ستاد مبارزه با مواد مخدر .

9) مؤمن/43 .

10) مؤمن/28 .

11) اعراف/31 .

12) بنی اسرائیل/26 .

13) مستدرک الوسائل، ج‏3، ص‏145 .

14) همان .

15) همان .

16) المقنعه، ص‏805 .

17) جامع عباسی، ص‏431 .